Keukenmeubelen

Hergebruik

Verandering in culinaire tradities weerspiegelt zich in de inrichting van de keuken. Meestal vliegt de oude keuken er niet uit omdat het aanrecht en kasten versleten zijn. Neen, eerder omdat een hippe designkeuken nu eenmaal beter lijkt te passen bij de levensstijl van vandaag. Gelukkig komen oude keukenmeubelen niet altijd op de vuilnisbelt terecht. Kringloopwinkels geven hen een tweede leven. Ga eens neuzen in hun steeds wisselend aanbod voor je een nieuwe keukentafel of kasten aanschaft (zie kader)

Nieuwe meubelen

Sinds de jaren ’50 bestaat de basis van (keuken)meubels in toenemende mate uit spaan- en vezelplaten en steeds minder uit volhout. Hiermee haal je weliswaar betaalbaar materiaal in huis, maar ook een hele reeks schadelijke stoffen. Bij inbouwkeukens bevinden zich bovendien véél meubels geconcentreerd in dezelfde kleine ruimte, waardoor die stoffen nog meer impact op onze gezondheid kunnen hebben.

Het gevaar van formaldehyde

Eén van de grote boosdoeners is formaldehyde. Formaldehyde komt in kleine hoeveelheden in natuurlijke vorm voor, onder meer in hout. Het is eveneens een chemische basisstof die gebruikt wordt in lijm, bindmiddel, schuimmateriaal en andere kunststoffen. Formaldehyde lost op in water en kan vrijkomen in de vorm van gas, bijvoorbeeld uit lijm in spaan- en vezelplaten (bijvoorbeeld OSB, MDF, HDF) of laminaatvloeren. Formaldehydegas kan de luchtwegen irriteren. De Duitse richtlijn voor gevaarlijke stoffen deelt het al jaren in als giftig en de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) klasseerde het als kankerverwekkend. Bij hogere temperatuur en hogere luchtvochtigheid (wat in keukens vaak het geval is), komt formaldehyde sneller vrij. De platen van keukenkasten kunnen formaldehyde tot 6 maanden na verwerking in relatief grote hoeveelheden uitwasemen. Soms kan een materiaal gedurende jaren formaldehyde afgeven. De WHO raadt aan om materiaal te kiezen met een uitstoot van maximaal 0,05 ppm (= 0,05 ml formaldehyde per m³ lucht). Dat is ook de norm waaraan platen met het Duitse Blauwe Engel label moeten voldoen. De spaanplaat Naturspan-o van Spano voldoet aan deze norm. Het Natureplus label gaat nog verder en hanteert een grens van 0,03 ppm. Vermijd dat vocht indringt in verlijmde houten platen. Op die manier voorkom je dat formaldehyde makkelijk vrijkomt, maar ook dat het plaatmateriaal onherstelbaar zwelt en barst.

Volhout in de keuken

Wie zeker wil zijn van de minst schadelijke uitstoot, kiest voor keukens uit volhout, afgewerkt met plantaardige olie en/of was. In tegenstelling tot wat velen denken, is hout perfect bestand tegen water indien de olielaag regelmatig onderhouden wordt. Volhouten keukens zijn duidelijk duurder dan kant- en klare of op maat leverbare industrieproducten. Investeren in kwaliteit loont echter op lange termijn. Kies het liefst voor hout met FSC label (zie kader bij hoofdstuk 2)

Werkbladen

De meest verkochte keukenwerkbladen bestaan uit verlijmd houten plaatmateriaal. Net als voor meubels is volhout een beter alternatief. Je kan FSC-gelabelde werkbladen vinden, bijvoorbeeld samengesteld uit blokjes beukenhout.

Werkbladen gemaakt van vloer- of wandtegels zijn hittebestendig en krasvast. Geglazuurde tegels zijn makkelijk in onderhoud, maar de voegen worden snel vettig en lelijk. Kies daarom liever grijze dan lichte voegen, al blijft regelmatig schoonmaken belangrijk met het oog op hygiëne. Het nadeel van tegels is dat het veel energie kost om ze aan te maken. Let ook op de samenstelling van de glazuurlaag (zie ook hoofdstuk 2).

Graniet is één van de hardste materialen voor werkbladen. Hoe harder en beter gepolierd, hoe beter voor een keukenblad, maar ook duurder. Kijk ook de herkomst na. Als graniet van ver moet komen (Afrika of Azië) kan je bezwaarlijk van een ecologisch verantwoorde keuze spreken: de lange transportafstanden van dit zware materiaal vergen extra energie. Ook goede arbeids- en milieu-omstandigheden zijn niet altijd gegarandeerd. Bij Europese natuursteen is dit beter gewaarborgd, maar de prijs ligt dan weer hoger.

Marmer is goedkoper dan graniet, maar minder geschikt voor werkbladen: het is minder hard en minder krasbestendig en wordt makkelijker aangetast door zuren (citroen of azijn).

Nieuwe materialen zijn intussen ontstaan: mengelingen van minerale poeders en kunstharsen. Gebruik liever natuurmaterialen dan materialen met veel synthetische toevoegingen of bestanddelen, die in de afvalfase moeilijk te verwerken zijn.

Inox staat modern en is hitte- en zuurbestendig. Inox blijft echter niet blinken: al na enkele maanden ontstaan krassen. Inox vraagt bovendien veel energie bij de aanmaak.

Nog moderner is gehard glas, dat qua kenmerken vergelijkbaar is met graniet. Door een techniek van verwarmen en snel afkoelen wordt glas gemaakt dat 5 maal sterker is dan gewoon glas. Voor de aanmaak is echter veel energie nodig.

Tafels en Stoelen

Reeds gebruikte, maar nog degelijke keukentafels en bijpassende stoelen kan je voor een zachte prijs halen in De Kringwinkel (zie kader). Bij nieuwe exemplaren kies je best voor stoelen en tafels uit hernieuwbaar materiaal, zoals hout.

 Meer info

• Adressen van gespecialiseerde meubelwinkels (ook voor natuurlijke producten om hout of steen te onderhouden): VIBE (Vlaams Instituut voor Bio-Ecologisch bouwen en wonen), 03 281 03 30, www.vibe.be en MeMo (Mens- en Milieuvriendelijk Ondernemen), 03 281 12 97, www.memogids.be
• Blauwe Engel label (D): www.blauer-engel.de
• Adressen van De Kringwinkel in je buurt: 070 222 002, www.dekringwinkel.be
• Spano, 056 67 47 67, www.spano.be
• Ecobouw, 016 49 82 82, www.ecobouw.be
• Over de kringloopsector: Koepel van Vlaamse Kringloopcentra vzw, www.kringloop.net
• Over plaatmaterialen: Milieu Advies Winkel, 09 242 87 59, www.milieuadvieswinkel.be en Milieu Centraal, www.milieucentraal.nl